Rozwój stronności czyli lateralizację, warto wspierać naturalnie i bez presji, ponieważ to właśnie codzienne zabawy, a nie ćwiczenia „przy stoliku”, najlepiej organizują pracę mózgu dziecka. Stronność nie polega na szybkim wyborze „lewej” lub „prawej” ręki, lecz na stopniowym porządkowaniu ruchu, planowania i koordynacji, dlatego potrzebuje czasu, ruchu i powtarzalnych doświadczeń.
Czym właściwie jest rozwój stronności?
Stronność (lateralizacja) to proces, w którym dziecko uczy się preferować jedną stronę ciała, ponieważ mózg stopniowo specjalizuje się w kontroli ruchu. Jednak nie dzieje się to nagle, lecz etapami, dlatego u małych dzieci zmienność ręki, nogi czy oka jest zjawiskiem typowym.
Ponieważ rozwój stronności wiąże się z integracją półkul mózgowych, wpływa nie tylko na ruch, ale także na:
- koncentrację,
- orientację w przestrzeni,
- planowanie czynności,
- rozwój mowy i naukę pisania.
Z tego powodu nie warto tego procesu przyspieszać ani korygować „na siłę”.
Dlaczego codzienne zabawy są kluczowe?
Ćwiczenia stronności nie wymagają specjalnych pomocy, ponieważ mózg dziecka najlepiej uczy się w działaniu. Codzienne zabawy angażują całe ciało, a jednocześnie dostarczają informacji sensorycznych, które pomagają wybrać dominującą stronę.
Ponieważ zabawa jest naturalna i pozbawiona presji, dziecko:
- chętniej powtarza ruchy,
- nie blokuje się emocjonalnie,
- utrwala wzorce ruchowe.
Dlatego właśnie codzienność ma większą wartość niż pojedyncze „zadania terapeutyczne”.
Jak wspierać lateralizację w ruchu?
Ruch jest podstawą, ponieważ aktywność całego ciała pozwala mózgowi porównywać obie strony i stopniowo jedną z nich wzmacniać.
W codziennych zabawach warto:
- rzucać i łapać piłkę jedną ręką, a następnie drugą, ponieważ mózg uczy się różnicowania,
- turlanie się w obie strony, ponieważ aktywizuje obie półkule,
- skakanie na jednej nodze, a potem na drugiej, dzięki czemu dziecko czuje różnicę stabilności,
- zabawy typu „prawo–lewo”, jednak bez poprawiania i testowania.
Ponieważ ruch reguluje napięcie, jednocześnie przygotowuje dziecko do bardziej precyzyjnych aktywności.
Jak wspierać lateralizację w zabawach manualnych?
Motoryka mała odgrywa ogromną rolę, ponieważ ręka dominująca ujawnia się najczęściej podczas manipulacji.
Warto proponować:
- rysowanie dużymi ruchami, ponieważ dziecko samo wybiera wygodniejszą rękę,
- lepienie i ugniatanie, dlatego że wymaga stabilizacji jednej strony,
- nawlekanie, wycinanie, przekładanie, ponieważ sprzyja precyzji,
- czynności naprzemienne, jednak bez narzucania ręki.
Z tego powodu ważne jest, aby nie przekładać dziecku kredki do „lepszej” ręki, nawet jeśli dorosłemu wydaje się to logiczne.
Jakich błędów unikać?
Choć intencje rodziców są dobre, niektóre działania mogą zaburzać proces.
Warto unikać:
- zmuszania do używania konkretnej ręki, ponieważ może to powodować napięcie,
- częstego poprawiania, gdy dziecko zmienia stronę,
- porównywania z innymi dziećmi, dlatego że rozwój stronności jest indywidualny,
- zbyt wczesnego oceniania, czy dziecko jest „prawo- czy leworęczne”.
Ponieważ lateralizacja kształtuje się stopniowo, czas jest jej sprzymierzeńcem.
Kiedy warto skonsultować rozwój stronności?
Choć zmienność jest normą, czasem pojawiają się sygnały, które wymagają uważniejszego spojrzenia.
Warto rozważyć konsultację, jeśli:
- dziecko długo nie stabilizuje żadnej strony,
- ruch jest chaotyczny i niekoordynowany,
- pojawiają się trudności grafomotoryczne,
- dziecko szybko się męczy przy czynnościach manualnych,
- trudności ruchowe idą w parze z problemami językowymi lub uwagowymi.
Ponieważ lateralizacja wpływa na naukę pisania i czytania, wczesne wsparcie bywa bardzo pomocne.
Co chcę Ci powiedzieć jako logopeda?
Rozwój stronności (lateralizacji):
- nie wymaga presji ani ćwiczeń „na siłę”,
- potrzebuje ruchu, zabawy i codziennych doświadczeń,
- rozwija się najlepiej wtedy, gdy dziecko czuje się swobodnie.
Dlatego zamiast kontrolować rękę dziecka, warto obserwować, wspierać i dawać czas. W wielu przypadkach właśnie taka spokojna postawa pozwala mózgowi dziecka zrobić to, co potrafi najlepiej — uporządkować się w swoim tempie.
Jeśli jednak coś Cię niepokoi, rozmowa ze specjalistą pomoże odróżnić naturalny etap rozwoju od sygnału, że dziecko potrzebuje dodatkowego wsparcia.
