Jeśli zauważasz, że Twoje dziecko więcej mówi po bieganiu, a jednocześnie ma trudność z mówieniem, gdy długo siedzi, to nie jest przypadek. Motoryka duża ma bezpośredni związek z rozwojem mowy, ponieważ język nie rozwija się w oderwaniu od ciała. Jako logopeda bardzo często widzę, że gdy ciało dziecka jest lepiej zorganizowane w ruchu, wtedy również mowa staje się swobodniejsza i bardziej dostępna.
Motoryka duża a rozwój mowy – co mówi neurobiologia?
Motoryka duża obejmuje bieganie, skakanie, turlanie się, zmiany pozycji oraz pracę całego ciała, dlatego aktywuje rozległe obszary mózgu. Jednocześnie te same struktury mózgowe odpowiadają za planowanie ruchu, sekwencje oraz kontrolę oddechu, a więc za procesy niezbędne do mówienia.
Ponieważ mowa jest czynnością złożoną, mózg musi:
- zaplanować wypowiedź,
- zsynchronizować oddech i głos,
- utrzymać uwagę,
- kontrolować napięcie mięśniowe.
Dlatego, jeśli motoryka duża jest słabo rozwinięta lub niewystarczająco stymulowana, mowa może być krótsza, bardziej wysiłkowa albo niestabilna.
Dlaczego brak ruchu może utrudniać mówienie?
Wielu rodziców skupia się wyłącznie na języku, jednak ciało dziecka często wysyła sygnały wcześniej. Jeżeli dziecko:
- szybko się męczy,
- ma trudność z koncentracją,
- jest nadmiernie pobudzone lub wycofane,
- mówi krótkimi zdaniami,
to bardzo możliwe, że układ nerwowy nie jest wystarczająco zregulowany. Z tego powodu samo ćwiczenie mowy nie przynosi efektów, ponieważ organizm dziecka nie jest gotowy na wysiłek językowy.
Motoryka duża reguluje napięcie, a jednocześnie obniża poziom stresu, dlatego dziecko po ruchu częściej podejmuje próbę mówienia.
Jak motoryka duża wspiera mowę w praktyce?
Kiedy dziecko biega, skacze lub wspina się, jego mózg:
- integruje obie półkule,
- porządkuje bodźce sensoryczne,
- poprawia koordynację oddech–ruch,
- zwiększa gotowość do komunikacji.
Dlatego bardzo często obserwuję, że dzieci:
- po placu zabaw mówią więcej,
- po aktywności ruchowej opowiadają chętniej,
- po bieganiu budują dłuższe wypowiedzi.
Nie dzieje się tak dlatego, że „ćwiczyły mowę”, lecz dlatego, że motoryka duża stworzyła warunki do mówienia.
Motoryka duża u dzieci dwujęzycznych
U dzieci dwujęzycznych znaczenie ruchu jest jeszcze większe, ponieważ ich mózg przetwarza więcej informacji językowych. Jednocześnie częściej dochodzi u nich do zmęczenia poznawczego, dlatego potrzebują skutecznych sposobów regulacji.
Ruch:
- obniża napięcie związane z używaniem dwóch języków,
- wspiera przełączanie językowe,
- poprawia koncentrację,
- zwiększa spontaniczność mowy.
Z tego powodu u wielu dzieci dwujęzycznych mowa „pojawia się” w ruchu, a nie przy stoliku.
Jak wspierać mowę przez motorykę dużą na co dzień?
Nie potrzebujesz specjalistycznych ćwiczeń, ponieważ najważniejsza jest regularność i swoboda. Wystarczy:
- codzienne bieganie,
- zabawy na placu zabaw,
- wspinanie się,
- turlanie i zmiany pozycji,
- jazda na rowerze lub hulajnodze.
Jednocześnie bardzo ważne jest, aby nie zadawać pytań w trakcie ruchu, ponieważ presja językowa może zablokować efekt regulacyjny. Najlepiej pozwolić dziecku najpierw się poruszyć, a dopiero potem spokojnie rozmawiać.
Co chcę Ci powiedzieć jako logopeda?
Motoryka duża:
- nie jest dodatkiem do terapii mowy,
- jest fundamentem regulacji układu nerwowego,
- wspiera gotowość do komunikacji,
- pomaga dziecku „udźwignąć” mowę.
Dlatego, jeśli martwisz się, że Twoje dziecko mówi mało, zanim skupisz się na ćwiczeniach językowych, zwróć uwagę na ilość i jakość ruchu. Bardzo często właśnie tam zaczyna się zmiana.
Mowa nie zawsze potrzebuje więcej słów.
Czasem najpierw potrzebuje więcej ruchu.
